कुंभ

ନାସିକ କୁମ୍ଭମେଳା 2027

ନାସିକ କୁମ୍ଭମେଳା ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗାଇଡ୍ — ସ୍ଥାନ, କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ, ସ୍ନାନ ସମୟ, ଯାତ୍ରା, ସୂଚନା ଏବଂ ଆହୁରି ଅନେକ କିଛି।

ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ନାସିକ ଏବଂ ତ୍ରିମ୍ବକେଶ୍ୱରରେ ନାସିକ କୁମ୍ଭମେଳା ଆୟୋଜିତ ହୁଏ। ଏହା ଭାରତର ଚାରୋଟି ପାରମ୍ପରିକ କୁମ୍ଭ ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। ଧାର୍ମିକ ରୀତିନୀତି, ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ ଏବଂ କୁମ୍ଭମେଳା ସହିତ ଜଡିତ ପରମ୍ପରା ପାଇଁ ଲୋକମାନେ ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତି।

ଏହି ଉତ୍ସବ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ, ସାଧୁ, ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟଟକମାନଙ୍କୁ ଏକାଠି କରିଥାଏ। ଏହା ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ ସହିତ ଗଭୀର ଭାବରେ ଜଡିତ, ଯାହା ନାସିକ ଏବଂ ତ୍ରିମ୍ବକେଶ୍ୱର ଉଭୟ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ।

ନାସିକ କୁମ୍ଭମେଳା କ'ଣ?

କୁମ୍ଭ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଉଛି "ମାଠିଆ" ବା "କଳସ" ଏବଂ ମେଳା ମାନେ ହେଉଛି "ଉତ୍ସବ" ବା "ସମାବେଶ"। ନାସିକ କୁମ୍ଭକୁ ଏହାର ଜ୍ୟୋତିଷ ସମୟ ହେତୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ସିଂହସ୍ଥ (Simhastha) କୁହାଯାଏ।

ଏହି ସମାବେଶର ଧାର୍ମିକ ମହତ୍ତ୍ୱ ଗୋଦାବରୀ ସହିତ ଜଡିତ। ହିନ୍ଦୁ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ସମୟରେ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ସ୍ନାନ (snan) କରିବା ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟକ୍ତିର ପାପ ଧୋଇ ହୋଇଯାଏ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ।

ନାସିକ କାହିଁକି?

କୁମ୍ଭମେଳା ଭାରତର ଚାରୋଟି ସହରରେ ଆୟୋଜିତ ହୁଏ: ପ୍ରୟାଗରାଜ, ହରିଦ୍ୱାର, ଉଜ୍ଜୈନ ଏବଂ ନାସିକ-ତ୍ରିମ୍ବକେଶ୍ୱର। ନାସିକ ଏବଂ କୁମ୍ଭ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାରମ୍ପରିକ ସମ୍ପର୍କ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ ଏବଂ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଇତିହାସ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଣ୍ଣିତ।

ଯେହେତୁ ଏହି ସମାବେଶ 12 ବର୍ଷର ଜ୍ୟୋତିଷ ଚକ୍ରକୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ତେଣୁ ନାସିକ ପ୍ରତି ବାର ବର୍ଷରେ ଥରେ ମାତ୍ର ଏହି ଉତ୍ସବର ଆୟୋଜନ କରେ।

ଏହାକୁ ସିଂହସ୍ଥ କାହିଁକି କୁହାଯାଏ?

ନାସିକର କୁମ୍ଭମେଳା ବିଶେଷ ଭାବରେ ସିଂହସ୍ଥ ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା। ପାରମ୍ପରିକ ଭାରତୀୟ ଜ୍ୟୋତିଷ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ, ଗୁରୁ ଗ୍ରହ (ଗୁରୁ କିମ୍ବା ବୃହସ୍ପତି ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ) ସିଂହ (Simha) ରାଶିରେ ପ୍ରବେଶ କଲାବେଳେ ଏହି ଉତ୍ସବ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ।

ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଗ୍ରହ ସ୍ଥିତି ନାସିକରେ କୁମ୍ଭମେଳାର ସମୟସୂଚୀ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରେ।

ନାସିକ ଏବଂ ତ୍ରିମ୍ବକେଶ୍ୱର

ଅନ୍ୟ କୁମ୍ଭମେଳା ପରି, ନାସିକରେ ସିଂହସ୍ଥ କୁମ୍ଭମେଳା କେବଳ ଗୋଟିଏ ସହରର ଉତ୍ସବ ନୁହେଁ। ପ୍ରାୟ 30 କିଲୋମିଟର ଦୂରତାରେ ଏହାର ଦୁଇଟି ଅଲଗା ପବିତ୍ର କେନ୍ଦ୍ର ରହିଛି। ବିଭିନ୍ନ ପରମ୍ପରାକୁ ଅନୁସରଣ କରି ଉଭୟ ସ୍ଥାନରେ ଏକାସାଙ୍ଗରେ ରୀତିନୀତି ଏବଂ ସ୍ନାନ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ।

ରାମକୁଣ୍ଡ ଏବଂ ପଞ୍ଚବଟୀ

ରାମକୁଣ୍ଡ ହେଉଛି ନାସିକରେ ଗୋଦାବରୀ କୂଳରେ ଥିବା ମୁଖ୍ୟ ସ୍ନାନ ଘାଟ। ରାମାୟଣ ସହିତ ଏହାର ସିଧାସଳଖ ସମ୍ପର୍କ ଥିବାରୁ ଏହା ଅନେକ ଧାର୍ମିକ ମହତ୍ତ୍ୱ ବହନ କରେ। ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ, ଭଗବାନ ରାମ ଏବଂ ସୀତା ସେମାନଙ୍କର ବନବାସ ସମୟରେ ନିକଟସ୍ଥ ପଞ୍ଚବଟୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ରହୁଥିଲେ ଏବଂ ଏହି ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିଥିଲେ।

କୁମ୍ଭ ସମୟରେ, ରାମକୁଣ୍ଡ ଔପଚାରିକ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟ ସ୍ଥାନ ହୋଇଥାଏ। ଆଖପାଖ ପଞ୍ଚବଟୀ ଅଞ୍ଚଳରେ କାଲାରାମ ମନ୍ଦିର ଏବଂ ସୀତା ଗୁମ୍ଫା ସମେତ ଆହୁରି ଅନେକ ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥାନ ରହିଛି।

ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କୁମ୍ଭ ସ୍ଥାନଗୁଡିକ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରନ୍ତୁ →

ତ୍ରିମ୍ବକେଶ୍ୱର ଏବଂ କୁଶାବର୍ତ୍ତ

ତ୍ରିମ୍ବକେଶ୍ୱର ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମଗିରି ପର୍ବତ ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ପବିତ୍ର ସହର। ଏଠାରେ ତ୍ରିମ୍ବକେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଅବସ୍ଥିତ, ଯାହା ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ବାରଟି ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ।

କୁଶାବର୍ତ୍ତ କୁଣ୍ଡ ହେଉଛି ସହରର କେନ୍ଦ୍ରରେ ଥିବା ଏକ ବଡ଼ ଏବଂ ପବିତ୍ର କୁଣ୍ଡ। କୁମ୍ଭ ସମୟରେ, ଏହା ତ୍ରିମ୍ବକେଶ୍ୱର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ଏବଂ ସାଧୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟ ସ୍ନାନ ସ୍ଥାନ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।

ଗୋଦାବରୀ ଏବଂ କୁମ୍ଭ

ଗୋଦାବରୀ ହେଉଛି ନାସିକ କୁମ୍ଭର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ। ଭୌଗୋଳିକ ଭାବରେ ନଦୀଟି ତ୍ରିମ୍ବକେଶ୍ୱର ନିକଟସ୍ଥ ପଶ୍ଚିମଘାଟ ପର୍ବତମାଳାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ନାସିକ ଦେଇ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ।

ହିନ୍ଦୁ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ, ବ୍ରହ୍ମଗିରି ପର୍ବତ ହେଉଛି ସେହି ଦିବ୍ୟ ଉତ୍ସ ଯେଉଁଠାରୁ ମହର୍ଷି ଗୌତମ ନଦୀକୁ ପୃଥିବୀକୁ ଆଣିଥିଲେ। କୁମ୍ଭମେଳାର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ ହୋଇଥିବା ସ୍ନାନ ରୀତିନୀତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଗୋଦାବରୀ ଉପରେ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ, ବିଶେଷକରି କୁଶାବର୍ତ୍ତ କୁଣ୍ଡ ଏବଂ ରାମକୁଣ୍ଡରେ।

ଆଖଡା ଏବଂ କୁମ୍ଭମେଳା

ଆଖଡା ହେଉଛି ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଏବଂ ସାଧୁମାନଙ୍କର ପାରମ୍ପରିକ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ବା ଦଳ। କୁମ୍ଭମେଳା ସମୟରେ, ସେମାନେ ବଡ଼ ଅସ୍ଥାୟୀ ଶିବିର (ଟେଣ୍ଟ୍) ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି।

ଏହି ଉତ୍ସବର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଅଂଶ ହେଉଛି ଶୋଭାଯାତ୍ରା, ଯାହାକି ପେଶୱାଇ (Peshwai) ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା। ସାଧୁମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଔପଚାରିକ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ନଦୀ ଆଡକୁ ଅଗ୍ରସର ହେବାବେଳେ ଆଖଡାଗୁଡ଼ିକ ଏହାର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥାନ୍ତି। ନାସିକ-ତ୍ରିମ୍ବକେଶ୍ୱରରେ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଐତିହାସିକ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିଛି: ଶୈବ ଆଖଡାଗୁଡ଼ିକ ତ୍ରିମ୍ବକେଶ୍ୱରରେ ଏକାଠି ହୋଇ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ କି ବୈଷ୍ଣବ ଆଖଡାଗୁଡ଼ିକ ନାସିକର ରାମକୁଣ୍ଡରେ ଏକାଠି ହୋଇ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି।

ପୌରାଣିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି

ହିନ୍ଦୁ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ, କୁମ୍ଭମେଳାର ଉତ୍ପତ୍ତି ସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥନ ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି - ଅମୃତ (Amrit) ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଦେବତା ଏବଂ ଅସୁରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମୁଦ୍ରକୁ ମନ୍ଥନ କରାଯାଇଥିଲା।

ହିନ୍ଦୁ ପୁରାଣରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଅଛି ଯେ, ଅମୃତ ଥିବା କଳସ (Kumbh) ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ ସମୟରେ ପୃଥିବୀର ଚାରୋଟି ସ୍ଥାନରେ ଅମୃତ ବିନ୍ଦୁ ପଡ଼ିଥିଲା: ପ୍ରୟାଗରାଜ, ହରିଦ୍ୱାର, ଉଜ୍ଜୈନ ଏବଂ ନାସିକ। ଏହି ବିଶ୍ୱାସ ହିଁ ଏହି ଚାରୋଟି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସହରରେ ସମାବେଶ ପାଇଁ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଭିତ୍ତିଭୂମି ସୃଷ୍ଟି କରିଛି।

ନାସିକ କୁମ୍ଭମେଳା 2027

ନାସିକ-ତ୍ରିମ୍ବକେଶ୍ୱରରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସିଂହସ୍ଥ କୁମ୍ଭମେଳା 2027 ରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେବ। ଏହାର ସରକାରୀ ଯୋଜନା ନାସିକ-ତ୍ରିମ୍ବକେଶ୍ୱର କୁମ୍ଭମେଳା କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ (NTKMA) ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ହୁଏ।

ଏହି ଉତ୍ସବ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବରେ 2026 ଶେଷ ଆଡକୁ ଧ୍ୱଜାରୋହଣ (Dhwajarohan) ସମାରୋହ ସହିତ ଆରମ୍ଭ ହେବ, ଯାହା 2027 ର ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁର ଶେଷ ଏବଂ ମୌସୁମୀ ମାସଗୁଡ଼ିକରେ ମୁଖ୍ୟ ସ୍ନାନ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିବ।

ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କୁମ୍ଭ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ଦେଖନ୍ତୁ →

ନାସିକ କୁମ୍ଭକୁ କ'ଣ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କରେ?

ନାସିକ କୁମ୍ଭ ଏହାର ଦୁଇ-କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଗଠନ ଦ୍ୱାରା ପରିଚିତ। ନାସିକ ଏବଂ ତ୍ରିମ୍ବକେଶ୍ୱର ଉଭୟ ସ୍ଥାନରେ ଏକକାଳୀନ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉଥିବା ରୀତିନୀତିଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ ଆଖଡା ପରମ୍ପରାକୁ ଅନୁସରଣ କରେ। କାରଣ ଏହା ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ସ୍ନାନ ସ୍ଥାନ—ରାମକୁଣ୍ଡ ଏବଂ କୁଶାବର୍ତ୍ତ—ଉପରେ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ ହୋଇଛି, ସିଂହସ୍ଥ କୁମ୍ଭ ଗୋଦାବରୀ ଦ୍ୱାରା ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିବା ଦୈତ ଅନୁଭବ ପ୍ରଦାନ କରେ।

ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନ

ସାଧାରଣ ପ୍ରଶ୍ନ (FAQ)